Ključne poruke i brzi rezime
- Edith Barakovich je rođena u Zemunu 1896. godine, u uglednoj porodici lokalnog apotekara Ludviga Barakovića.
- Nakon školovanja u Beču, radila je u ateljeu čuvene Madame d'Ora, a potom otvorila sopstveni studio 1918. godine.
- Postala je jedna od najtraženijih portretistkinja bečke umetničke elite, fotografišući Riharda Štrausa, Huga fon Hofmanstala i druge velikane.
- Njen život i uspešna karijera tragično su prekinuti u izbeglištvu u Kazablanki 1940. godine, pred naletom fašizma.
Edith Barakovich: pionirka portretne i modne fotografije rođena u Zemunu
U bogatoj galeriji znamenitih ličnosti koje je iznedrila zemunska sredina, ime Edith Barakovich (Edi Baraković) zauzima posebno, a ipak nedovoljno osvetljeno mesto. Ova izuzetna žena bila je jedna od vodećih figura austrijske fotografije u periodu između dva svetska rata, pionirka koja je svojim radom redefinisala portretnu i modnu fotografiju tog doba. Njen objektiv zabeležio je lica ljudi koji su stvarali istoriju evropske kulture, dok je njena lična sudbina ogledalo tragičnih istorijskih lomova koji su zadesili Evropu sredinom dvadesetog veka.
Njen životni put počeo je u Zemunu, na obali Dunava, da bi preko glamuroznih salona Beča i Pariza završio u dalekoj i dramatičnoj Kazablanki. Danas, kada se istorija fotografije ponovo vrednuje, rad Edith Barakovich prepoznaje se kao ključni doprinos modernoj vizuelnoj kulturi.
Zemunsko poreklo i bečko obrazovanje
Edith Barakovich je rođena 14. februara 1896. godine u Zemunu (tadašnjem Semlinu). Njen otac, Ludvig Baraković, bio je ugledni zemunski apotekar, čovek čija je apoteka bila ne samo mesto za izdavanje lekova već i tačka okupljanja viđenijih Zemunaca. Odrastajući u građanskoj porodici visokog statusa, Edith je imala pristup vrhunskom obrazovanju i kulturnim sadržajima. Zemun je u to vreme, kao pogranična varoš Austrougarske, imao razvijenu svest o evropskim kulturnim tokovima, što je nesumnjivo uticalo na razvoj njenog estetskog senzibiliteta.
Kada je pokazala interesovanje za fotografiju – koja se u to vreme tek uobličavala kao priznata umetnička disciplina – porodica ju je podržala. Godine 1913, sa sedamnaest godina, odlazi u Beč i upisuje prestižnu Carsko-kraljevsku grafičku školu (Graphische Lehr- und Versuchsanstalt). Ova institucija bila je rasadnik talenata i centar u kojem su se primenjivale najnovije tehničke i estetske inovacije u oblasti reproduktivnih umetnosti. Edith je tamo provela dve godine, ovladavši hemijskim procesima, kompozicijom i radom sa svetlom.
Atelje Madame d'Ora i uspon u bečkom društvu
Nakon završetka školovanja 1915. godine, Edith Barakovich dobija priliku da radi u studiju čuvene Dore Kalmus, poznatije pod umetničkim imenom Madame d'Ora. Dora Kalmus je bila prva žena koja je primljena u Udruženje bečkih fotografa i vodila je najekskluzivniji modni i društveni atelje u Beču. Rad sa Madame d'Ora bio je najbolja moguća škola za Edith. Tu je naučila kako da komunicira sa zahtevnim klijentima iz visokog društva, kako da postavi model i stvori atmosferu prefinjenog luksuza.
Ohrabrena uspehom i stekavši reputaciju talentovane saradnice, Edith odlučuje da se osamostali. Godine 1918, odmah po završetku Prvog svetskog rata, otvara sopstveni fotografski studio u Beču. Beč tog vremena, iako uzdrman raspadom carstva, i dalje je bio kulturna prestonica u kojoj su pozorište, muzika i književnost igrali centralnu ulogu. Edithin studio ubrzo postaje jedno od najpopularnijih mesta za portretisanje umetničke elite.
Njen stil je bio prepoznatljiv po mekom, difuznom svetlu koje je modelima davalo bezvremenski izgled, ali i po oštrom psihološkom zapažanju. Nije želela samo da zabeleži spoljašnji izgled, već karakter osobe ispred objektiva. Među njenim najpoznatijim portretima izdvajaju se fotografije slavnog kompozitora Riharda Štrausa, pisca Huga fon Hofmanstala, kao i Feliksa Saltena, autora čuvenog romana „Bambi“. Portretisala je i brojne glumce bečkog Burgteatra, postavši zvanična hroničarka pozorišnog života austrijske prestonice.
Pionirka modne fotografije i novinarstva
Pored portreta, Edith Barakovich je napravila značajan iskorak u oblasti modne fotografije. Tokom dvadesetih godina, sa usponom moderne, emancipovane žene i razvojem modne industrije, javila se potreba za novim načinom predstavljanja odeće. Edith je odbacila krute, statične studijske poze i počela da fotografiše modele u pokretu, na ulici ili u prirodnom svetlu, kreirajući dinamične i moderne kompozicije.
Njene modne fotografije redovno su objavljivane u vodećim austrijskim i nemačkim magazinima, kao što su Wiener Mode i Die Dame. Takođe se uspešno bavila i novinskom fotografijom, radeći kao fotoreporter za ilustrovane nedeljnike, što je u to vreme bio posao u kojem su dominirali muškarci. Njene reportaže iz bečkog društvenog života imale su prepoznatljiv autorski pečat.
Anšlus, izbeglištvo i tragičan kraj u Kazablanki
Uspešna karijera i miran život Edith Barakovich grubo su prekinuti u martu 1938. godine, kada je nacistička Nemačka anektirala Austriju. Kako je Edith bila jevrejskog porekla, odmah se našla pod udarom antisemitskih zakona Trećeg rajha. Njen uspešni bečki atelje je nasilno zatvoren, a njena imovina konfiskovana. U potrazi za spasom, Edith i njen suprug, glumac i režiser Paul Vajgel (Paul Weigel), donose odluku da napuste Beč.
Prvo utočište pronalaze u Parizu, gde Edith pokušava da nastavi sa radom, ali izbijanje Drugog svetskog rata 1939. godine i brza nemačka invazija na Francusku 1940. primoravaju ih na ponovno bekstvo. Poput hiljada drugih intelektualaca i umetnika koji su bežali pred nacističkim progonom, put ih vodi na jug Francuske, a odatle brodom u severnu Afriku.
Stigli su u Kazablanku, u Marok pod kontrolom Višijevog režima, koji je sarađivao sa Nemcima. Kazablanka je u to vreme bila prepuna očajnih izbeglica koje su čekale vize i garantna pisma za ukrcavanje na brodove za Ameriku. Suočeni sa zatvorenim granicama, sve strožim zakonima koji su važili i u francuskim kolonijama, nedostatkom novca i neizvesnošću da li će ikada dobiti spasonosnu vizu, Edith i Paul su zapali u duboku depresiju. Shvativši da im preti hapšenje i deportacija u koncentracione logore u Evropi, doneli su najtežu odluku. Dana 11. decembra 1940. godine, u hotelskoj sobi u Kazablanki, Edith Barakovich i njen suprug Paul Vajgel izvršili su zajedničko samoubistvo uzevši prekomernu dozu lekova.
Zaborav i ponovno otkrivanje
Smrt u dalekom Maroku učinila je da ime Edith Barakovich na nekoliko decenija padne u zaborav. Njen bečki arhiv je delom uništen, a delom rasut. Ipak, krajem dvadesetog i početkom dvadeset prvog veka, sa rastom interesovanja za istoriju fotografije i ulogu žena umetnica, njen rad je ponovo otkriven.
Danas se njene fotografije čuvaju u prestižnim muzejskim zbirkama, uključujući Albertinu u Beču i Austrijsku nacionalnu biblioteku. Istoričari umetnosti svrstavaju je među najznačajnije predstavnike bečke fotografske škole, ističući njenu sposobnost da spoji umetničku viziju sa tehničkom perfekcijom.
Za Zemun, grad njenog rođenja, ime Edith Barakovich predstavlja važnu sponu sa zlatnim dobom evropske moderne. Njena sudbina podseća na bogatstvo i kompleksnost lokalne istorije, koja je davala ljude svetskog glasa čiji su tragovi ostali duboko urezani u evropsku kulturnu baštinu.
Ukoliko želite da saznate više o znamenitim ličnostima i kulturnom nasleđu Zemuna, posetite turističke i informativne portale. Za stanovnike i posetioce koji traže vrhunsku negu i zdravstvene usluge u ovom delu Beograda, na raspolaganju su brojne privatne medicinske ustanove i moderne stomatološke ordinacije u Zemunu koje nude sve vrste stomatoloških intervencija u skladu sa evropskim standardima.
Često postavljana pitanja (FAQ)
Kakvi su bili počeci Edith Barakovich i njena veza sa Zemunom?
Edith Barakovich je rođena 14. februara 1896. godine u Zemunu (tadašnjem Semlinu), koji je u to vreme bio važan pogranični i multietnički grad na samom rubu Austrougarske monarhije. Njen otac, Ludvig Baraković, bio je ugledni zemunski apotekar, što je porodici obezbeđivalo stabilan društveni i materijalni status. Edith je rano detinjstvo provela na zemunskim ulicama, pored Dunava, u sredini koja je spajala austrougarsku građansku kulturu sa balkanskim uticajima. Iako ju je umetnički put rano odveo u Beč, gde je sa sedamnaest godina upisala prestižnu Carsko-kraljevsku grafičku školu (Graphische Lehr- und Versuchsanstalt), njeni zemunski koreni i porodična tradicija ostali su zabeleženi u bečkim registrima, gde je uvek isticano njeno mesto rođenja.
Koji su najveći dometi njene fotografske karijere u Beču?
Nakon završetka školovanja 1915. godine, Edith Barakovich je imala privilegiju da uči i radi u salonu čuvene bečke fotografkinje Dore Kalmus, poznatije kao Madame d'Ora. Tu je usvojila prefinjen stil portretisanja koji je naglašavao eleganciju, svetlo i psihološku dubinu modela. Godine 1918. Edith otvara sopstveni fotografski atelje u Beču, koji ubrzo postaje jedno od centralnih mesta okupljanja bečke kulturne i društvene elite. Specijalizovala se za portrete glumaca, muzičara, pisaca i političara. Njen objektiv ovekovečio je kompozitora Riharda Štrausa, dramaturga Huga fon Hofmanstala, pisca Feliksa Saltena (autora 'Bambija') i brojne zvezde bečkog teatra. Pored portreta, Edith je bila pionirka modne fotografije, sarađujući sa prestižnim modnim časopisima i salonima, donoseći moderan, dinamičan stil koji je pratio duh 'ludih dvadesetih'.
Kako se završio životni put Edith Barakovich?
Životni put Edith Barakovich završio se tragično i predstavlja slikovitu dramu epohe u kojoj je živela. Nakon aneksije Austrije od strane nacističke Nemačke (Anšlus) 1938. godine, Edith, koja je bila jevrejskog porekla, našla se na udaru rasnih zakona. Bila je prinuđena da zatvori svoj bečki studio i pobegne u Pariz sa suprugom, glumcem i režiserom Paulom Vajgelom. Kada je Nemačka okupirala Francusku 1940. godine, par je ponovo morao u izbeglištvo, ovog puta ka severnoj Africi. Stigli su u Kazablanku u Maroku, u nadi da će dobiti vize i prevoz za Sjedinjene Američke Države. Međutim, suočeni sa birokratskim preprekama, nedostatkom sredstava i stalnom pretnjom od deportacije u koncentracione logore pod marionetskim Višijevim režimom, Edith i njen suprug su doneli tragičnu odluku. Izvršili su zajedničko samoubistvo uzimanjem prekomerne doze lekova 11. decembra 1940. godine u Kazablanki.