Tvrđava na Gardošu trebalo bi tokom 2012. godine, kada se očekuje početak rekonstrukcije ovog srednjevekovnog spomenika kulture, postane jedan od centara turizma Srbije. Arheološka istraživanja Zemunske tvrđave završena su u oktobru 2010., a Zavod za zaštitu spomenika kulture radi na projektu rekonstrukcije ovog utvrđenja.

(Foto: Atelje Čubrilo)

Ceo prostor na Gardošu predstavlja izuzetno kulturno nasleđe i trebalo bi da postane kulturno-turistički centar, a napredak rekonstrukcije će zavisiti pre svega od novčanih sredstava.  Osim srednjovekovnog utvrđenja, na prostoru celine Gardoš značajno je i groblje na kojem se nalaze pojedinačni spomenici kulture kao što je npr. Hariševa kapela, Gardoška i Sinđečićeva ulica kao i Nikolajevska crkva. Ovde se nalaze ostaci iz praistorije, antike, srednjeg veka. Posle rekonstrukcije ovde bi mogao da se stvori interesantan ambijent za turiste.

Kako je ranije najavljivano, zakupac Milenijumske kule umetnik Đorđe Čubrilo, radi rekonstruiše umetnički atelje, otvara besplatnu školu fotografije za školarce, a vidikovac Kule otvoren je tokom proleća 2011.

Zemunska tvrđava

Tvrđava predstavlja najstariji objekat u Zemunu, koji se pominje još u 9. i 11. veku. Današnji ostaci citadele vezuju se za 15. vek.  Prvobitna utvrda je stradala u Prvom krstaškom ratu, a vizantijski hroničar Jovan Kinam navodi da su Mađari 1127. godine zauzeli Beogradsku tvrđavu i od njenog kamenja podigli Zemunski Grad. Kasnije je Manojlo I Komnin (1143—1180) zauzeo Zemun i razrušio ga (1151.), a njegovo kamenje je preneo preko Save i obnovio Beograd. Ona je pravougaonog oblika, a na sva četiri ćoška imala je po jednu kulu okrenuta prema svakoj strani sveta. Rastojanje među kulama iznosi oko 45m. Po legendi u ovoj tvrđavi preminuo je i Janjoš Hunjadi nakon odlučujuće bitke sa Turcima. Danas se u sredini utvrđenja nalazi se Milenijumska kula, koja je podignuta nekoliko vekova kasnije kasnije.

Kula na Gardošu je jedna od pet monumentalnih obeležja koja su Mađari podigli 1896. godine da bi obeležili hiljadugodišnjicu boravka u Panoniji. Zbog toga se zvanično naziva “milenijumska kula”, a podignuta je na najistaknutijem delu brda Gardoš u ruševini srednjovekovne tvrđave od koje su danas ostale samo ruševine odbrambenih zidina i ugaonih kula.

U vreme kada je nastala, Zemun je bio najjužniji grad u posedu ugarske krune tako da su kulu projektovale mađarske arhitekte, eklektički u mešavini istorijskih stilova sa naglaskom na romanskim elementima. Gradnja je završena 5. avgusta 1896. godine, a svečano je otvorena 15 dana kasnije. Kao osmatračnicu su je dugo koristili i zemunski vatrogasci.

Ovaj spomenik, visok 36 metara, bio je ozbiljno oštećen 1914. godine u sukobu srpske i austrougarske vojske, ali su oštećenja sanirana posle rata. Kula je poslednji put preuređena 1962. godine i u njoj je radila jedna od prvih diskoteka.